Evde Kompost Yapmanın En Basit Yöntemi

Mutfakta biriken sebze kabukları, çay posası ve kuru yapraklar, çöp poşetine girdiğinde atıktır; bir kaba doğru sırayla yerleştirildiğinde ise toprağın yıllarca ihtiyaç duyduğu organik maddeye dönüşür. Evde kompost üretimi, bahçesi küçük olan ya da yalnızca balkonda saksı yetiştiren biri için bile uygulanabilir bir iştir. Aşağıda hem en basit yöntemi adım adım anlatıyor, hem de karar vermeden önce bilmeniz gereken yöntem farklarını karşılaştırıyoruz.

Önce Yöntemi Seçin

Kompost yapmanın tek bir doğru yolu yok. Elinizdeki alan, atık miktarı ve ne kadar ilgilenmek istediğiniz seçimi belirler.

En basit ve en az hata affeden yol, kapaklı bir kova veya varille kurulan sıcak olmayan (soğuk) kompost. Aşağıdaki adımlar bu yöntemi anlatıyor; diğerlerinin mantığı da benzer.

Adım Adım Uygulama

1. Kabı hazırlayın. 40–60 litrelik plastik bir bidon, eski bir çöp kovası ya da tahtadan çakılmış bir kutu yeter. Alt kısmına ve yan yüzeylere 5–10 mm çapında delikler açın: biri fazla suyu tahliye eder, diğeri hava girişini sağlar. Havasız kalan kompost kokar; kural bu kadar basit.
2. Tabana kaba malzeme koyun. İnce dallar, kırılmış kuru yaprak veya karton parçalarından 5–10 cm kalınlığında bir taban yapın. Bu katman drenajı açık tutar ve yığının çökmesini engeller.
3. Atıkları iki gruba ayırın. Yeşil malzeme nemli ve azot bakımından zengindir: sebze-meyve kabukları, çay ve kahve posası, taze ot, solmuş bitki yaprakları. Kahverengi malzeme kuru ve karbonludur: kuru yaprak, saman, talaş, oluklu karton, yumurta kabuğu, gazete. Basit oran şudur: bir ölçü yeşile iki ölçü kahverengi.
4. Katmanlayarak doldurun. Mutfaktan çıkan her yeşil atığın üzerine bir tutam kahverengi malzeme serpin. Bunun için mutfağa yakın bir yerde kuru yaprak veya doğranmış karton torbası bulundurmak işi kolaylaştırır. Böylece hem koku hem sinek problemi baştan çözülür.
5. Parça boyunu küçültün. Kabuklar ve saplar 2–3 cm’lik parçalara doğrandığında ayrışma belirgin biçimde hızlanır. Bütün bir kabak ya da kalın dal, aynı kapta aylarca olduğu gibi kalabilir.
6. Nemi kontrol edin. Doğru nem, sıkılmış sünger kıvamındadır: elinize aldığınızda birkaç damla su gelir ama akmaz. Kuruysa su serpin, çamurlaşmışsa bol kahverengi malzeme ekleyip karıştırın.
7. Havalandırın. Haftada bir, uzun bir çubuk veya küçük bir bel ile yığını alt üst edin. Karıştırmak, ayrışmayı hızlandıran tek en etkili müdahaledir. Bahçe araçlarınızı seçerken bu iş için dayanıklı bir el çapası veya kısa saplı bir çatal bulundurmak yeterli.
8. Olgunlaşmayı bekleyin ve kullanın. Kompost hazır olduğunda koyu kahverengi, ufalanabilir ve orman toprağı gibi kokar. İçinde tanınabilir kabuk kalmamalıdır. Elenip saksı harcına hacmen üçte bir oranında karıştırılabilir, sebze yataklarının üzerine 2–3 cm serilerek malç gibi bırakılabilir. Yeni ekim yapılacak yataklarda toprakla karıştırmadan önce iki hafta dinlendirmek en güvenlisi.

Sık Yapılan Hatalar

• Sadece mutfak atığı atmak. Yeşil malzeme tek başına ıslanır, sıkışır ve ekşi kokar. Kahverengi malzeme olmadan kompost olmaz, silaj olur.
• Et, kemik, süt ürünü ve pişmiş yağlı yemek eklemek. Bunlar kokar ve kemirgen çeker. Bu tür atıklarınız çoksa fermantasyona dayanan bokashi yöntemi daha uygun bir tercih.
• Hastalıklı bitki artığı atmak. Küllenme, mildiyö ya da pas belirtisi gösteren yapraklar soğuk kompostta yeterince ısınmaz; sorun ertesi sezona taşınır. Bunları ayrı değerlendirmek gerekir.
• Tohuma kaçmış yabani ot koymak. Tohumlar canlı kalır ve komposta yaydığınız her yerde yeniden çıkar. Kök ve gövdeyi kullanın, tohum başlarını ayırın.
• Kabı tamamen kapatmak. Sızdırmaz kapak, oksijeni kesip süreci durdurur. Kapak yağmuru engellemeli, havayı değil.
• Aceleyle kullanmak. Yarı ayrışmış kompost, toprakta ayrışmaya devam ederken azotu geçici olarak bağlar ve fideler sararabilir. Emin değilseniz malç olarak yüzeye serin.
• Yanlış yere kurmak. Tam gölge süreci yavaşlatır, tam güneş kabı kurutur. Yarı gölge, rüzgârdan korunmu